Vier Sterren

welkom op de blog van Wim Gabriels

Een hobbit is geen mens

Wat onderscheidt een hobbit dan van een mens? Dat hij klein is, sterk behaarde voeten heeft en zes maaltijden per dag verorbert? Nee, ik heb het even niet over Bilbo Balings en zijn vrienden. Ik heb het wel over iets dat in 2003 gevonden werd op het Indonesische eiland Flores: restanten van beenderen die sterk lijken op menselijke beenderen. Maar de grootte ervan wees erop dat de eigenaars ervan erg klein moeten geweest zijn, met een lichaamslengte van ongeveer één meter. Een troetelnaam voor deze wezens was dan ook snel gevonden: hobbits! Maar daar houdt de vergelijking met deze geesteskinderen van J.R.R. Tolkien dan ook op.

De vondst werd in 2004 beschreven in het tijdschrift Nature en werd door de auteurs Homo floresiensis gedoopt: de mens van Flores. Een aparte soort dus, die ze net zoals de moderne mens (Homo sapiens) bij het geslacht Homo indeelden. Op de foto zie je links een Homo floresiensis-schedel, rechts een Homo sapiens-schedel (foto: Peter Brown).

De vonst deed behoorlijk wat stof opwaaien, niet alleen omdat het uiterst zelden gebeurt dat overblijfselen worden gevonden van een nog onbekende soort die zo nauw verwant is aan de mens, maar ook omdat deze “hobbits” nog zo recent geleefd hebben. De tot nu toe gevonden beenderen variëren in ouderdom van 90 000 tot 13 000 jaar oud. De enige andere Homo-soort die voor zover bekend relatief recent samen met de mens voorkwam, was Homo neanderthalensis (de Neanderthaler dus), die ongeveer 30 000 jaar geleden uitstierf.

Sinds de bekendmaking van de vondst leek de wetenschappelijke wereld in twee kampen verdeeld te zijn: het eerste kamp was het eens met de conclusie van het Nature-artikel dat het om een nieuwe soort gaat, en het tweede kamp argumenteerde dat het in feite om beenderen van gewone mensen gaat die aan een bepaalde vorm van dwerggroei leden. Maar de laatste jaren leek er een groeiende consensus te zijn dat de beenderen wel degelijk aan een nieuwe soort toebehoren. En Nature, het tijdschrift waarin de oorspronkelijke beschrijving verscheen, pakt deze week opnieuw uit met twee artikels over de “hobbits”, waarmee het pleit misschien wel definitief beslecht wordt in het voordeel van het eerste kamp.

Het eerste van de twee artikels beschrijft een gedetailleerde anatomische analyse van de voetbeenderen van een Floresmens. De stand van de tenen is typerend voor een rechtopstaand lopende mensachtige maar andere karakteristieken komen eerder overeen met die van veel oudere voorouders van de mens. Het is dus mogelijk dat de Floresmens afstamt van een tak van de mensachtigen die reeds veel eerder afsplitste van de lijn waaruit de moderne mens is voortgekomen. Het tweede artikel onderzoekt relatieve verhoudingen tussen hersenvolume en lichaamsgrootte bij zoogdieren, meer bepaald de verandering van deze verhouding bij dwergvormen van zoogdieren. Bij dwergsoorten van zoogdieren die op eilanden voorkomen schijnt deze verhouding sterker te kunnen dalen dan wat de huidige modellen voorspellen, wat het relatief kleine hersenvolume van de Floresmens zou kunnen verklaren zonder dat dit aan enigerlei ziektebeelden hoeft toegeschreven te worden.

Ook het tijdschrift Journal of Human Evolution komt binnenkort met een speciale editie die volledig aan de Floresmens gewijd zal zijn. En ook dat zal heel waarschijnlijk niet het laatste zijn wat over deze mysterieuze wezens geschreven wordt. Want er is nog veel dat we niet weten. Maar dat deze “hobbits” geen mensen zijn, lijkt stilaan wel duidelijk.

Bronnen:
William L. Jungers, William E. H. Harcourt-Smith, e.a. (2009). The foot of Homo floresiensis. Nature 459: 81-84.
Eleanor M. Weston & Adrian M. Lister (2009). Insular dwarfism in hippos and a model for brain size reduction in Homo floresiensis. Nature 459: 85-88.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: