Vier Sterren

welkom op de blog van Wim Gabriels

Charles Darwin – On The Origin Of Species

Toegegeven, ik ben een beetje laat met deze recensie. Dit boek verscheen namelijk honderdvijftig jaar geleden. Maar het belang en de blijvende invloed ervan is zo groot dat het niet vaak genoeg in de schijnwerpers gezet kan worden. Ik heb het over het belangrijkste werk van Charles Darwin, verschenen in 1859 en voluit getiteld On the origin of species by means of natural selection, or the preservation of favoured races in the struggle for life. Onlangs heb ik het dan eindelijk ook gelezen en vandaag, de tweehonderdste verjaardag van Darwin, leek me de gepaste dag om, bij wijze van eerbetoon, mijn recensie op het web los te laten.

De voorgeschiedenis van het boek is intussen welbekend. Darwin liep al jaren op zijn theorie te broeden maar uit perfectionisme en uit vrees voor conservatieve tegenkantingen kwam hij er maar niet toe erover te publiceren. Maar in 1858 ontving hij van de jonge bioloog Alfred Russel Wallace, met wie hij wel vaker correspondeerde, een brief waaruit bleek dat ze beiden onafhankelijk van elkaar tot een gelijkaardige theorie waren gekomen. Fijn, maar Darwin vreesde nu wel de verdiende erkenning mis te lopen. Als compromis werd een lezing georganiseerd van uittreksels van beider werk, op een speciale bijeenkomst van de Linnean Society of Londen op 1 juli 1858. De lezing ging echter vrijwel onopgemerkt voorbij. Maar in het jaar dat daarop volgde zou Darwin koortsachtig werken aan zijn boek, dat uiteindelijk verscheen op 24 november 1859.

Dat vandaag in de eerste plaats Darwin als de vader van de evolutieleer wordt gezien, is te danken aan On the origin of species, dat ervoor zorgde dat de idee van evolutie door natuurlijke selectie geleidelijk aan algemeen geaccepteerd zou raken. Darwin realiseerde zich bovendien, in tegenstelling tot Wallace, dat het mechanisme van natuurlijke selectie in staat was om het ontstaan van alle soorten uit een gemeenschappelijke voorouder te verklaren, met inbegrip van de mens, die dus zijn “unieke plaats” in de schepping kwijt was. Wallace wilde zover niet gaan en greep naar spirituele verklaringen om het ontstaan van het bewustzijn van de mens te verklaren. Om die twee redenen lijkt het mij, zonder afbreuk te doen aan de verdiensten van Wallace, toch acceptabel dat het in de eerste plaats Darwin is die als grondlegger van de evolutieleer gezien wordt, het fundament van de moderne biologie.

Hiernaast zie je het originele titelblad van het boek zoals het verscheen in 1859. In totaal zijn er tijdens Darwins leven zes edities verschenen, maar de tekst van de eerste wordt vandaag het vaakst gereproduceerd. Een exemplaar van die eerste editie heb ik natuurlijk niet (die zijn vandaag namelijk een klein fortuin waard), maar wel een hedendaagse uitgave van die tekst, die tevens een klein addendum uit 1861 omvat waarin Darwin een historische schets geeft van eerdere ideeën over evolutie.

Darwin was niet alleen een uitmuntend wetenschapper maar ook een begenadigd schrijver. Het erudiete, negentiende-eeuwse Engels maakte het weliswaar vrij taaie lectuur, maar toch is het een plezier om te lezen. In lange, sierlijke volzinnen brengt hij zijn gedachten over, rijkelijk gebruik makend van voorbeelden om zijn redeneringen te staven. Hij besteedt aandacht aan elk detail en verontschuldigt zich regelmatig omdat hij wegens tijdsgebrek niet dieper kan ingaan op een bepaald aspect. Een groot deel van het boek besteedt hij aan het weerleggen van mogelijke kritiek, zoals het ontbreken van overgangsvormen bij de op dat moment bekende fossielen.

De schoonheid van het principe van evolutie door natuurlijke selectie zit in de eenvoud ervan. Darwin legt de vergelijking met het kweken van duivenrassen, een populair tijdverdrijf in die tijd, waarbij het selecteren van individuen met de gewenste kenmerken om verder te kweken op termijn aanleiding geeft tot de meest uiteenlopende vormen en kleuren. Hij verwoordt het principe van natuurlijke selectie als volgt:

Let it be borne in mind in what an endless number of strange peculiarities our domestic productions, and, in a lesser degree, those under nature, vary; and how strong the hereditary tendency is. Under domestication, it may be truly said that the whole organisation becomes in some degree plastic. Let it be borne in mind how infinitely complex and close-fitting are the mutual relations of all organic beings to each other and to their physical conditions of life. Can it, then, be thought improbable, seeing that variations useful to man have undoubtedly occurred, that other variations useful in some way to each being in the great and complex battle of life, should sometimes occur in the course of thousands of generations? If such do occur, can we doubt (remembering that many more individuals are born than can possibly survive) that individuals having any advantage, however slight, over others, would have the best chance of surviving and of procreating their kind? On the other hand, we may feel sure that any variation in the least degree injurious would be rigidly destroyed. This preservation of favourable variations and the rejection of injurious variations, I call Natural Selection.

De precieze mechanismen achter de variatie tussen individuen en de manier waarop die overgeërfd wordt, meer bepaald de dragers van het genetisch materiaal en de recombinatie ervan, waren nochtans nog niet bekend in Darwins tijd. Pas in de twintigste eeuw zouden, door de ontwikkeling van de genetica, de nodige inzichten onstaan in de mechanismen die de variatie tussen individuen beheersen. Die inzichten zouden perfect verenigbaar blijken met natuurlijke selectie, maar Darwin zelf had er dus het raden naar. Toch weerhielden dergelijke moeilijkheden hem er niet van om het principe van natuurlijke selectie te doorgronden. Door nauwkeurige observaties, het uitvoeren van vele experimenten en het voeren van een uitgebreide correspondentie met andere geleerden wist hij zijn ideeën stevig te onderbouwen.

De verdienste van dit boek kan eigenlijk nauwelijks overschat worden. Want hoewel de evolutiebiologie nog een lange weg te gaan had (en nog steeds heeft), is het dit boek dat voor het eerst in de geschiedenis aan een breed publiek het overtuigende antwoord bood op misschien wel de meest fundamentele vraag die de mens bezighield: hoe is de mens, en de rest van het leven op aarde, ontstaan?

Ik kan niet anders dan afsluiten met de vaak geciteerde slotzin, die de schoonheid van de evolutietheorie nog eens mooi samenvat:

There is grandeur in this view of life, with its several powers, having been originally breathed into a few forms or into one; and that, whilst this planet has gone cycling on according to the fixed law of gravity, from so simple a beginning endless forms most beautiful and most wonderful have been, and are being, evolved.

Advertenties

2 Reacties op “Charles Darwin – On The Origin Of Species

  1. Pingback:Charles Darwin – The Voyage Of The Beagle « Vier Sterren

  2. Pingback:Johan Braeckman – Darwins Moordbekentenis | Vier Sterren

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: