Vier Sterren

welkom op de blog van Wim Gabriels

De inactivatie van het X-chromosoom

Al je lichaamscellen bevatten een volledige kopie van je genetisch materiaal, onder de vorm van – het mitochondriaal DNA even buiten beschouwing gelaten – 23 paar chromosomen. De geslachtschromosomen vormen één van die 23 paar. Een man heeft een X- en een y-chromosoom; een vrouw heeft twee X-chromosomen. Bij de vrouw wordt in elke cel één van de twee X-chromosomen grotendeels inactief gemaakt. Slechts een beperkt aantal genen van dit onderdrukte chromosoom blijft actief; velen daarvan komen overeen met genen die ook aanwezig zijn op het (veel kleinere) y-chromosoom. Op die manier hebben mannen en vrouwen een gelijkaardige hoeveelheid actief genetisch materiaal in elke cel.

LapjeskatInteressant genoeg gebeurt deze inactivatie willekeurig in elke cel tijdens een vroeg stadium van de embryonale ontwikkeling en hebben na verdere ontwikkeling door celdelingen alle dochtercellen steeds hetzelfde actieve X-chromosoom. Zo ontstaan zones in het lichaam waarvan de cellen telkens hetzelfde actieve X-chromosoom hebben en kunnen genetische variaties tussen de twee X-chromosomen tot uitdrukking komen in verschillende delen van het lichaam. Dit fenomeen veroorzaakt onder meer het lapjes-patroon dat sommige vrouwelijke katten vertonen: ze hebben rosse en zwarte zones in hun vacht doordat de twee X-chromosomen op verschillende plaatsen actief zijn (de witte zones van de vacht hebben evenwel een andere oorzaak).

Voordat de inactivatie kan beginnen, bewegen de twee X-chromosomen zich naar elkaar toe en leggen zich naast elkaar. De twee X-chromosomen moeten elkaar dus op één of andere manier “herkennen”. Eiwitten die zich binden aan het X-chromosoom op een specifieke plaats, zijn hierbij cruciaal. Onderzoekers van de universiteiten van Napels (Italië) en Warwick (UK) hebben nu aangetoond dat het volstaat dat een voldoende grote hoeveelheid van deze bindende eiwitten in de cel aanwezig is, om ervoor te zorgen dat beide X-chromosomen daadwerkelijk bij elkaar komen doordat ze beide met het eiwit binden. Als de hoeveelheid eiwit onder een bepaalde omslagwaarde blijft, gebeurt de samenvoeging niet. De onderzoekers publiceerden hun bevindingen in een artikel in het wetenschappelijk tijdschrift PLoS Computational Biology, dat vorige vrijdag verscheen. Ze merken op dat er waarschijnlijk een gelijkaardig mechanisme bestaat bij de meiose, de celdeling waaruit ei- of zaadcellen ontstaan, want ook daarvoor moeten overeenkomstige chromosomenparen eerst samengevoegd worden.

Bron:
Antionio Scialdone & Mario Nicodemi (2008). Mechanics and dynamics of X-chromosome pairing at X inactivation. PLoS Computational Biology 4(12): e1000244.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: