De klassiekers die je absoluut niet mag missen wanneer je Berlijn bezoekt, hebben we reeds vorige keer gezien (zie vorige verslag), dus konden we dit keer wat meer onze tijd nemen om de indrukken van de vele dingen die deze stad zo uniek maken, op ons af te laten komen. Niet alleen de historische bezienswaardigheden, maar ook alle mogelijke moderne ontmoetingsplaatsen in deze stad. Zo zijn er de vele marktjes waar jonge ontwerpers en kunstenaars hun eigen creaties te koop aanbieden, de talloze uitstekende eetgelegenheden, de gezellige koffiehuizen, cafés, gothic- en andere clubs en ga zo maar door.

En wat dacht je van Miniatur Welten Berlin? Zo ziet de Reichstag er dus uit in het klein:

Maar ook de concertliefhebber vindt zonder probleem zijn gading in Berlijn. Tijdens het weekeinde van ons bezoek, meer bepaald op 3 december, gaf Saltatio Mortis er een concert. Plaats van het gebeuren was de C-Club, vlakbij het intussen gesloten vliegveld Tempelhof. En wij waren erbij!
Het Zweedse Fejd mag de avond op gang trekken. Zij combineren traditionele folk met metal en doen dat op een erg geloofwaardige en gedreven manier. Maar ze ruimen al snel plaats voor de hoofdact.
Saltatio Mortis is één van de bekendere vertegenwoordigers van een typisch Duitse muziekstroming, die weleens wordt aangeduid als Middelalter-rock, waarin catchy rock- en metalsongs gecombineerd worden met middeleeuws getinte muziekinstrumenten zoals doedelzak en draailier. Saltatio Mortis sluit vandaag een reeks van vijftien concerten af (waar kan je dat tenslotte beter doen dan in Berlijn?) en de muzikanten zijn dan ook vast van plan om er een bijzonder feestje van te maken. Het publiek heeft er eveneens zin in en het duurt dus niet lang voor de zaal op temperatuur is. De vele gemakkelijk meezingbare refreinen doen de rest. Tijdens de voorlaatste toegift wordt zanger Alea letterlijk door zijn fans op handen gedragen: volgens een traditie van de groep maakt Alea gedurende de ganse song, crowdsurfend en zingend tegelijk, een rondje door de zaal. Een feestje om te onthouden, dit concert van Saltatio Mortis!

De timing van ons bezoek aan Berlijn was natuurlijk niet helemaal toevallig. Begin december baadt Berlijn al volop in de kerstsfeer, en daar houden wij wel van! Op de vele kleine en grote kerstmarkten is het gezelligheid troef, en de Brandenburger Tor wordt passend verlicht door een enorme kerstboom:

Tijd om de dorst te lessen. Frohe Weihnachten iedereen!

Met endosymbiose wordt bedoeld dat bepaalde onderdelen van de cellen van eukaryoten (complexe organismen zoals planten en dieren) ontstaan zijn uit andere, vrijlevende eencellige organismen. Door een zeer nauwe onderlinge biochemische samenwerking tussen twee eencellige soorten zijn de cellen van de ene soort geleidelijk geëvolueerd tot kleine structuren die binnen de cellen van de andere soort leven. Ze hebben nog steeds hun eigen genetisch materiaal en vermenigvuldigen zich, maar blijven binnen de andere cel. Beide soorten zijn zozeer onderling afhankelijk geworden, dat ze niet meer zonder elkaar kunnen overleven en samen ook als één enkele soort beschouwd worden. Van de op die manier ontstane complexe organismen (eukaryoten) zouden sommigen later verder evolueren naar nog complexere, meercellige organismen zoals planten en dieren. Endosymbiose is aldus een cruciale stap in de evolutionaire geschiedenis. Deze celonderdelen kennen we vandaag als mitochondriën. Ze bevinden zich binnenin onze lichaamscellen en zijn onmisbaar voor onze energiehuishouding. Planten hebben naast mitochondriën ook chloroplasten, die op een gelijkaardige manier zijn ontstaan en verantwoordelijk zijn voor de fotosynthese van de plant.

Reeds in de negentiende eeuw hadden een aantal biologen met het idee gespeeld dat sommige celonderdelen ontstaan zouden kunnen zijn door symbiotische vereniging van verschillende soorten. Maar het was Lynn Margulis die het idee in de jaren 1960 nieuw leven inblies en het onderbouwde met microscopisch bewijsmateriaal. Aanvankelijk werd het weinig ernstig genomen, maar Margulis bleef haar theorie verdedigen en geleidelijk aan groeide de steun ervoor. In de jaren 1980 toonde genetisch onderzoek definitief haar gelijk aan: het DNA van mitochondriën en chloroplasten bleek te verschillen van het DNA van de celkernen, maar toonde wel overeenkomsten met dat van bepaalde primitieve eencelligen: verre verwanten, blijkbaar.

Margulis trad graag buiten de traditionele denkkaders en verdedigde naast de endosymbiose-theorie nog verscheidene controversiële ideeën. Sommige daarvan waren bijzonder buitenissig en kenden dan ook weinig succes. Maar dat doet geen afbreuk aan haar verdienste voor de endosymbiose-theorie, die vandaag algemeen aanvaard is.

Tussen 1957 en 1963 was ze gehuwd met de in 1996 overleden astronoom Carl Sagan, die na hun scheiding eveneens een beroemdheid geworden is. Margulis ontving heel wat prestigieuze wetenschappelijke onderscheidingen, waaronder de Darwin–Wallace Medal van de Linnean Society of London. Haar naam zal wel altijd verbonden blijven met endosymbiose, één van de belangrijkste nieuwe inzichten in de evolutionaire biologie van de twintigste eeuw.

Terwijl de zaal aan het vollopen is, mag een jonge groep van eigen bodem het beste van zichzelf geven. Jerusalem Syndrome was speciaal voor de gelegenheid geselecteerd door Studio Brussel, en deze jongens brengen het er niet onaardig vanaf met hun enthousiaste gitaarrock. Zelf schijnen ze vooral in hun nopjes dat ze de affiche kunnen delen met de hoofdact van de avond.

Maar voordat het de beurt is aan die hoofdact, maken we eerst nog kennis met The Duke Spirit, een typisch Britse indieband die met drie albums op hun actieven meteen de oudste band van de avond zijn. Ze weten te imponeren met een potige wall of sound en een charismatische frontvrouw die het geheel een sixties-tintje geeft. Maar dan is stilaan de tijd aangebroken om plaats te ruimen voor de groep waar het vanavond om draait…

En die groep is natuurlijk White Lies! Hun donkere, ietwat dramatische sound weten ze te koppelen aan bijzonder aanstekelijke, meezingbare songs. Ze zijn in ons land bijzonder graag gezien en dat weten ze intussen. Ze beginnen bijzonder goedgeluimd aan hun set, en tussen de bedrijven door verklapt zanger Harry McVeigh de reden van zijn goede humeur: ze zijn bezig aan de grootste show die ze tot nu toe gebracht hebben (voor eigen publiek dan toch, want ze speelden ooit al het voorprogramma van Muse in het Wembley-stadion!). We kunnen het natuurlijk niet natrekken, maar we geloven het graag. Eerder dit jaar zagen wij hen in de toch een stuk kleinere AB, dat bevestigt alvast de groeicurve. Hun populariteit in ons land is natuurlijk deels te danken aan de nodige airplay op Studio Brussel, maar het is hen van harte gegund wat ons betreft! McVeigh klinkt tijdens de eerste songs, zoals wel vaker gebeurt, nog niet helemaal toonvast (kwestie van opwarmen, vermoeden we), maar verder valt geen enkele zwakke plek in deze show te ontwaren. Een perfect getimede en strak geoliede set doet de temperaturen in de Lotto-Arena hoog oplopen. De ene na de andere hit wordt op ons afgevuurd. En dat zijn er verrassend veel, ondanks het feit dat ze nog maar op twee albums kunnen bogen. Na de laatste toegift Bigger Than Us is dit feestje afgelopen en kunnen we meer dan tevreden huiswaarts keren. En reken maar dat White Lies spoedig weer naar België zal komen!

De Bourgoyen liggen er vredig bij op deze frisse maar mooie novemberdag.

Pimpelmees (Cyanistes caeruleus)

Roodborstje (Erithacus rubecula)

Twee experts uit erg verschillende vakgebieden bogen zich samen over deze vraag. Peter D. Ward is geoloog en paleontoloog, en Donald Brownlee is astronoom, beiden zijn professor aan de Universiteit van Washington in Seattle (Verenigde Staten). Het resultaat van deze samenwerking was het in 2000 verschenen boek Rare Earth: Why Complex Life Is Uncommon In The Universe. Zij stellen dat de meest eenvoudige levensvormen (zoals de bacteriën op Aarde) wellicht op heel wat planeten in het universum voorkomen, maar dat complexe meercellige levensvormen (zoals de dieren op onze planeet) pas onder zeer uitzonderlijke omstandigheden kunnen ontstaan en dus bijzonder zeldzaam zijn, mogelijk uniek in ons Melkwegstelsel.

We weten dat reeds relatief kort na het ontstaan van de Aarde (zo’n vijfhonderd miljoen jaar) het eerste leven er verschenen is. Bacterieel leven komt op Aarde in de meest extreme omstandigheden voor, omstandigheden waar geen dieren of planten kunnen overleven. Planeten die onherbergzaam zijn voor complex leven, zijn dat dus niet noodzakelijk voor eenvoudige bacterie-achtige wezens. We kunnen dus vermoeden dat dergelijke levensvormen ook op andere planeten te vinden zijn, misschien zelfs verrassend vaak.

Maar complexe wezens zoals dieren, laat staan intelligente soorten die potentieel in staat zijn tot interplanetaire communicatie, zijn een heel ander verhaal. Je hoort weleens beweren dat het volstaat om een planeet te vinden waar vloeibaar water is, maar Ward en Brownlee leggen uit waarom het zo simpel niet is. Vooreerst moet de chemische samenstelling van een planeet aan heel wat voorwaarden voldoen. Niet alleen water, maar ook heel wat andere chemische componenten zijn onontbeerlijk, en zeker niet op elke planeet in voldoende mate aanwezig. Bovendien moeten de temperaturen stabiel blijven voor lange tijd – lang genoeg om de evolutie haar gang te laten gaan. Verder maakt een teveel aan ioniserende straling (zoals gammastraling) grote delen van de Melkweg onbewoonbaar. De Aarde bevindt zich in dat opzicht op een “veilige” plek. Maar ook hier zijn er gevaren die ons vanuit het heelal bedreigen: we worden gebombardeerd door asteroïden en kometen, die af en toe een ware massa-extinctie bewerkstelligen, zoals toen zo’n 65 miljoen jaar geleden een einde kwam aan de heerschappij der dinosauriërs. Maar dankzij de sterke gravitaire invloed van een reuzenplaneet als Jupiter bereikt slechts een fractie van deze gevaarlijke projectielen de Aarde. De Maan zorgt er door haar grote formaat in verhouding tot de Aarde voor dat de oriëntatie van de rotatie-as van de Aarde stabiel blijft, zodat de seizoenale verschillen in beide hemisferen min of meer constant blijven. De satellieten van de meeste andere planeten zijn verhoudingsgewijs veel kleiner, waardoor een dergelijk effect er ontbreekt. En door het stabiliserend effect van platentektoniek op het klimaat mogen we van geluk spreken dat de Aarde dit zeldzame fenomeen kent. Het zijn maar enkele van de factoren die aantonen dat de geschiedenis van de Aarde een wel erg uitzonderlijke samenloop van omstandigheden geweest is.

Aan sommige details kun je merken dat dit boek al enige jaren oud is (tiens, Pluto is een planeet!). Maar de argumentatie van Ward en Brownlee in dit erg verdienstelijke en vaak geciteerde boek blijft onaangetast: onze Aarde is een bijzondere, misschien wel unieke planeet. We kunnen er maar beter zorg voor dragen.

We hebben helaas geen foto’s gemaakt, maar gelukkig blijken concertopnames hun weg soms verbazingwekkend snel naar YouTube te vinden. En inderdaad, we vonden er deze morgen reeds een fragmentje uit Lippy Kids zoals het gisteren te horen was in Vorst Nationaal. Build a rocket boys!

We staan nog aan te schuiven terwijl opener Gene Loves Jezebel het publiek mag opwarmen. Eenmaal binnen kunnen we ons gelukkig toch zonder veel moeite een geschikt plekje veroveren in deze bijzonder mooie zaal. Van de twee hoofdacts willen we geen seconde missen, dat staat vast. En al snel doven de zaallichten en wordt de intro Shroud ingezet. Iets meer dan een uur zouden Fields Of The Nephilim ons temidden hun traditionele rookgordijnen onderdompelen in hun donkere, intense geluid. Helaas is de geluidsmix in de zaal aanvankelijk van povere kwaliteit, waardoor een krachtige song als Preacher Man niet volledig tot zijn recht komt. Gaandeweg wordt dat probleem gelukkig grotendeels uit de weg geruimd. Net op tijd voor de twee klassiekers die Carl McCoy voor het einde bewaard had: Psychonaut en Last Exit For The Lost. Deze laatste is onze absolute topfavoriet en hadden we tijdens de recente show in Kortrijk niet te horen gekregen. Maar dat wordt vanavond dubbel en dik goedgemaakt! We zijn getuige van één van de sterkste uitvoeringen van Last Exit For The Lost die we ooit gehoord hebben. Heel langzaam en onheilspellend begint deze song, om geleidelijk aan naar een prachtige climax toe te werken. Onze avond kan al niet meer stuk!

Maar de eigenlijke headliner is natuurlijk The Mission. Door hun wat toegankelijkere geluid geniet The Mission een grotere populariteit dan Fields Of The Nephilim. Voor Wayne Hussey en co kan er deze avond dan ook weinig misgaan. Dat ze enkele jaren afwezig zijn geweest, is aan niets te merken: de groep verkeert overduidelijk in topconditie. Een bijzonder ontspannen en zelfverzekerde Hussey, gewoontegetrouw met zonnebril, geeft het beste van zichzelf en Brixton Academy vult zich met menselijke pyramides. Oude klassiekers zoals Garden Of Delight, Butterfly On A Wheel en Wasteland worden één voor één van stal gehaald. Na twee bisrondes doen de gitaren er ten slotte het zwijgen toe. We zijn een avond rijkelijk verwend geworden door twee rockbands van wereldklasse. Er bestaan slechtere excuses om een weekeinde Londen te boeken!

Jonge Schotse Hooglanders

Een heidelibel, vermoedelijk de bruinrode heidelibel (Sympetrum striolatum) – vrouwtje

Ik las het boek een dikke tien jaar geleden al eens, ergens in mijn studententijd, en kon het toen erg waarderen. Het verschijnen van deze nieuwe uitgave leek me een goede gelegenheid om het nog eens te herlezen, om te weten te komen of de argumentatie nog steeds opgaat. En dat blijkt wel degelijk het geval te zijn.

De grondslag van de milieuproblematiek is wat Vermeersch het WTK-bestel noemt: Wetenschap – Technologie – Kapitalisme. Dit WTK-bestel is de motor die onze agro-industriële samenleving in steeds hoger tempo doet draaien. Eenvoudig gezegd: een steeds groeiende kennis mondt uit in technologische innovaties, die op hun beurt de productie van goederen doen toenemen, wat weer bijkomende mogelijkheden schept voor wetenschappelijk onderzoek. Dat heeft ontegensprekelijk zijn goede kanten (voedselzekerheid, gezondheidszorg, onderwijs), en Vermeersch verkettert dit systeem zeker ook niet eenzijdig. Maar doordat de verschillende onderdelen elkaar in de hand werken, raakt het systeem geleidelijk aan volledig ontspoord, en belanden we in een niets ontziende consumptiemaatschappij.
De expansie van dit WTK-bestel gaat gepaard met een steeds sneller toenemende bevolking, uitputting van natuurlijke grondstoffen, achteruitgang van de biodiversiteit en ga zo maar door. Want waar het schoentje knelt, is natuurlijk de eindigheid van onze aarde. We hebben maar een beperkte hoeveelheid vruchtbare aarde, zonlicht, biodiversiteit, water en lucht. Maar het op hol geslagen WTK-bestel blijft steeds sneller groeien, waardoor het vroeg of laat uit zijn voegen moet barsten – met rampzalige gevolgen voor de mensheid, die in zijn eigen voortbestaan bedreigd wordt.

Een kwarteeuw geleden waren er al signalen te over dat het de verkeerde kant opgaat. Vandaag zijn die signalen alleen maar toegenomen. Nochtans zijn enkele van de dreigingen die Vermeersch in het boek noemde (het ozongat en de zure regen) sinds het einde van de jaren tachtig min of meer succesvol aangepakt door gewijzigde productiemethoden. Maar heel wat andere problemen, zoals het broeikaseffect en de achteruitgang van de biodiversiteit, zijn enkel in ernst toegenomen, omdat ze nog veel sterker aan de WTK-expansie gekoppeld zijn. Dergelijke problemen kunnen niet opgelost worden door kleine aanpassingen aan onze productiesystemen. Hoe dan wel? Vermeersch concludeert dat we de WTK-expansie en de ermee gepaard gaande tendensen zoals bevolkingsexplosie en uitputting van grondstoffen tot staan zullen moeten brengen. Dat houdt (onder meer) in dat productie- en consumptieprocessen omgevormd moeten worden tot een cyclisch systeem, waarbij energie uit hernieuwbare bronnen komt en grondstoffen door recyclage teruggewonnen worden.

Dit boek heeft in mijn ogen twee belangrijke verdiensten. Ten eerste weet Vermeersch tot de kern van het milieuprobleem door te dringen door de onderliggende mechanismen te identificeren, wat meteen ook beter inzicht verschaft in de wijze waarop ze aangepakt moeten worden. De tweede grote verdienste situeert zich op ethisch vlak. Vermeersch identificeert zeer duidelijke ethische grondslagen om aan milieubescherming te doen. Vertrekkende vanuit een fundamenteel ethisch principe, namelijk solidariteit met de medemens, argumenteert hij dat er geen enkele reden is om deze solidariteit niet alleen in geografische zin uit te breiden (met mensen uit andere delen van de wereld), maar ook met mensen die nog geboren moeten worden. Want de milieuproblemen die wij nu veroorzaken zullen de toekomstige generaties nog veel harder treffen dan onszelf. Maar deze mensen hebben niet minder recht op onze solidariteit. Dat maakt het oplossen van de milieuproblematiek een morele plicht. Op die manier bewijst Vermeersch dat, zelfs vanuit een strikt antropocentrische visie, er geen enkele reden is om de wereldwijde milieuproblematiek te negeren. Onze achterkleinkinderen zullen ons dankbaar zijn.

Zodra onze werkdag erop zit, haasten we ons naar Stekene voor Customs, maar we kunnen slechts getuige zijn van de laatste vijf minuutjes. Maar geen nood, want later dit jaar hebben we afspraak met Customs in de Vooruit! De volgende naam op de affiche is het al even Belgische A Brand. Deze groep beschikt ondanks haar vrij jonge leeftijd al over een verrassend aantal bekende songs. Ze zetten ook een uiterst professionele show neer, al kunnen ze naar ons gevoel toch niet echt voor vonken zorgen. Maar misschien zijn we gewoon wat afgeleid door onze rammelende magen. Tijd om de innerlijke mens te versterken!

Wat later op de avond is de tent al aardig volgelopen voor het Gentse Das Pop (foto). Bent Van Looy en zijn kompanen gooien hoge ogen met hun luchtige, pretentieloze maar toch doordachte popsongs. De show heeft, zoals we van Das Pop mogen verwachten, een hoog kitsch-gehalte, maar dan wel van een ludieke en onverdachte soort. Nu de zomer eindelijk begonnen is, zorgt de aangepaste sfeerschepping van Das Pop er ongetwijfeld voor dat de temperaturen niet snel meer zullen zakken.

Na de geslaagde show van Das Pop ondergaat de festivaltent een wel erg radicale muzikale koerswijziging, want wat volgt is een uurtje metal met Channel Zero (foto). Deze groep rond zanger Franky “DSVD” De Smet Van Damme is wellicht de meest succesvolle Belgische metalband ooit. Na meer dan een decennium inactiviteit begonnen ze vorig jaar aan een tweede leven, en hun populariteit lijkt in al die jaren geenszins aangetast te zijn. En ook hier in Stekene weet Channel Zero zonder moeite te scoren.

Het Britse The Sisters Of Mercy (wazige foto) is één van de weinige buitenlandse acts op dit festival. En een belangrijke publiekstrekker, getuige het grote aantal Sisters-T-shirts op de festivalweide. Ondanks het feit dat ze al ruim twee decennia geen volwaardig studio-album meer uitbrachten, blijven hun concerten druk bijgewoond. Hun cultstatus binnen de gothic-scene is daar uiteraard niet vreemd aan. Ze maakten medio jaren tachtig dan ook enkele van de belangrijkste gothic rock-platen ooit. Tegenwoordig hebben ze een erg wisselvallige livereputatie, en dus is het afwachten hoe het dit keer worden zal. En we mogen al bij al niet klagen: de stem van Andrew Eldritch is door de geluidsmuur heen best hoorbaar, we krijgen een mix van ijzersterke klassiekers zoals “Alice” en wat minder bekend, recenter werk, en de rookmachine draait weer eens overuren. Kortom, alles wat je mag verwachten van een degelijk Sisters-concert. De magie van de groep in de oorspronkelijke bezetting uit de jaren tachtig zullen ze wel nooit meer evenaren, maar daar hebben de fans zich intussen wel bij neergelegd. En daarmee eindigt ons bezoek aan Crammerock. Hopelijk blijft die zomer nu nog even duren!