Ruse & Travis – Evolution: The First Four Billion Years

Hoe kom je deze koude, donkere dagen het beste door? Met een goed boek, natuurlijk. Of, beter nog: met een dík goed boek. Dit hier bijvoorbeeld: Evolution: The First Four Billion Years, samengesteld door Michael Ruse en Joseph Travis, één van de vele publicaties die in 2009 zijn verschenen naar aanleiding van het Darwinjaar. Ik geef toe dat ik het ongeveer blindelings heb gekocht. Het is een brede synthese van de bestaande kennis rond evolutie, heeft een tot de verbeelding sprekende cover én titel, en het voorwoord is van de hand van niemand minder dan Edward O. Wilson, en dat kan tellen als kwaliteitslabel. Kortom, dit moest ik gewoon hebben!

Michael Ruse is professor in de filosofie aan de Florida State University en gespecialiseerd in de filosofie van de biologie. Joseph Travis is bioloog en professor aan dezelfde universiteit. Ze stelden dit boek niet alleen samen maar schreven ook een groot aantal van de bijdragen. In totaal bevat het boek bijdragen van meer dan 100 verschillende wetenschappers, waaronder heel wat zwaargewichten zoals Francisco J. Ayala, David Sloan Wilson, Daniel Simberloff en Lynn Margulis.

Het boek is bedoeld voor een breder publiek, al zijn een aantal hoofdstukken misschien wat technisch voor een eerste kennismaking met het onderwerp. Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel bevat een tiental langere essays die een globaal overzicht geven van alle belangrijke facetten van evolutie, zoals de oorsprong van het leven, adaptatie, soortvorming, moleculaire evolutie en de evolutie van de mens. In het tweede deel worden een tweehonderdtal belangrijke termen en personen uit de evolutiebiologie behandeld in een bijdrage van telkens één of enkele pagina’s. Dat tweede deel kan je ook als een soort naslagwerk beschouwen, maar niets belet een absolute freak zoals ik om het boek van kaft tot kaft te verslinden. Zowat alle mogelijke wetenschappelijke, maar ook filosofische, historische en maatschappelijke aspecten van evolutie komen aan bod. De auteurs streefden blijkbaar naar volledigheid. Een streven waarin ze, hoe kan het ook anders, gefaald zijn (gelukkig maar, anders viel er voor mij nu niets meer te lezen over dit thema), maar niettemin is dit boek een erg geslaagd en breed overzichtswerk, dat laat zien hoe dit fascinerende onderzoeksdomein zelf geëvolueerd is en nog voortdurend nieuwe inzichten oplevert, 150 jaar na het verschijnen van On The Origin Of Species.

En dat alles in een fraai vormgegeven boek van meer dan negenhonderd pagina’s, dat noem ik nog eens waar voor je geld!

Mortiis en Clan Of Xymox in Heule

Het winterweer was wellicht mee verantwoordelijk voor de beperkte opkomst zaterdagavond in het ontmoetingscentrum De Vonke in Heule, nabij Kortrijk. Daar stonden drie wel erg uiteenlopende bands geprogammeerd. Na het optreden van Artrach, een lokale metalband, was het de beurt aan twee internationale acts.

De Noor Mortiis heeft al heel wat muzikale watertjes doorzwommen. Na een korte carrière als bassist bij de legendarische black metal-band Emperor ging hij de solotoer op, aanvankelijk met atmosferische, electronische dark ambient. In 2001 werd het roer echter omgegooid met The Smell of Rain, nog steeds ons favoriete Mortiis-album. Dit meer darkwave getinte album bevatte volwaardige songs waarin Mortiis ook voor de vocals zorgde. Intussen is Mortiis verder omgevormd tot een vierkoppige groep die apocalyptische industrial rock brengt, aanleunend bij het zwaardere werk van Nine Inch Nails. We zagen een bekwame groep aan het werk met een gedreven frontman, die zelden stilstond. De man zag er vroeger een pak excentrieker uit (kijk maar), maar zijn trollen-masker draagt hij tegenwoordig, enigszins tot onze teleurstelling, niet meer. Wij waren al bij al toch vooral blij dat we enkele nummers uit The Smell of Rain te horen kregen.

Na Mortiis kregen we nog meer oude bekenden te zien: Clan Of Xymox. Deze Nederlandse klassegroep rond zanger Ronny Moorings brengt al drie decennia sfeervolle gitaarwave met electronische elementen. We zagen ze al talloze keren live, waaronder eerder dit jaar nog op het Wave-Gotik-Treffen in Leipzig. En omdat ze ons nog nooit teleurgesteld hebben, waren we er eigenlijk wel gerust in. En ja hoor, ondanks de beperkte opkomst gaven ze het beste van zichzelf en hoorden we ijzersterke versies van enkele van hun beste songs, zoals Jasmine And Rose, Louise, This World en de Bowie-cover Heroes. Na de tweede bisronde en een sneeuwballengevecht op de parking keerden we tevreden terug naar Gent, alweer een mooie herinnering rijker.

Romain en Alice op bezoek in de Stropkaai.

Kopenhagen: een mislukking

Je hebt het intussen wel vernomen via de media: de klimaattop in Kopenhagen heeft geen enkel bindend akkoord voor reductie van broeikasgasemissies opgeleverd. Het resultaat laat zich nog het best samenvatten als “we zullen er volgend jaar nog eens over nadenken”.

Een kleine greep uit de veelzeggende reacties:

Bond Beter Leefmilieu:

Nooit gedacht met zo’n mager beestje naar huis te keren.

11.11.11:

Deze beschamende vertoning leidt tot de slechtste deal die we ons konden voorstellen.

WWF:

Millions of lives, hundreds of billions of dollars and a wealth of lost opportunities lie in the difference between rhetoric and reality on climate change action.

Desondanks geeft WWF toch nog een constructieve boodschap mee:

We are disappointed but remain hopeful. The civil society will continue watching every step of further negotiations. The leaders have to get back to work tomorrow.

We kunnen het alleen maar hopen, en intussen zelf, als consument, het goede voorbeeld proberen te geven. Maar intussen lijkt de mensheid steeds meer af te stevenen op het lot van de inwoners van het eiland Hy-Brasil uit de film Erik The Viking, die zorgeloos bleven ontkennen dat hun eiland aan het zinken was, terwijl ze langzaam onder de golven verdwenen…

Milieu en natuur in Vlaanderen anno 2030

Hoe zullen milieu en natuur in Vlaanderen eraan toe zijn in 2030? Een moeilijke vraag, want het antwoord hangt in belangrijke mate af van het gevoerde beleid van de komende twee decennia. De milieu- en natuurverkenning 2030, een gezamenlijke krachttoer van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), onderzoekt het antwoord op deze vraag aan de hand van verschillende beleidsscenario’s. De rapporten werden deze week samen gelanceerd in het Vlaams Parlement. Het is de eerste maal dat het Milieurapport (VMM) en het Natuurrapport (INBO) gezamenlijk werden voorgesteld; VMM en INBO hebben deze keer dan ook nauw samengewerkt.

De Milieuverkenning 2030 werd opgesteld door de VMM. Voor sociaal-economische ontwikkelingen zoals bevolkingsgroei gaat het rapport uit van prognoses van het Federaal Planbureau. Aan de hand daarvan werd het effect van verschillende beleidsscenario’s onderzocht. Daaruit bleek dat als het huidige beleid ongewijzigd wordt voortgezet, de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 31 procent zal zijn toegenomen ten opzichte van 2006. Voor luchtkwaliteit worden heel wat toekomstige doelstellingen, zoals voor fijn stof en ozon, niet gehaald. De verontreiniging van oppervlaktewateren zal wel afnemen, maar stikstof en fosfor zullen knelpunten blijven en de biologische waterkwaliteit zal slechts in geringe mate verbeteren. De scenario’s die op een meer ambitieus beleid zijn gebaseerd, leveren duidelijk betere resultaten op, hoewel een aantal knelpunten ook dan blijven bestaan. Maar de overgang naar een duurzame, koolstofarme samenleving is dan ook een proces van lange adem. Om dat doel te bereiken tegen 2050, moet die overgang nu ingezet worden, zo wordt besloten.

De Natuurverkenning 2030 werd door het INBO geschreven. Dit rapport focust op de gevolgen van milieukwaliteit en landgebruik voor de natuur, en bouwt daarbij verder op verschillende milieuscenario’s uit de Milieuverkenning. Daarbij werden telkens verschillende mogelijke beleidsscenario’s voor de natuur becijferd, die elk uitgaan van een vergelijkbaar budget. Daaruit blijkt dat een keuze maken uit deze scenario’s niet zo eenvoudig is: één van de scenario’s is bijvoorbeeld het beste voor planten en dieren van heide en moeras, terwijl een ander scenario beter is voor gevoelige soorten van grasland en akker. Maar wat wel duidelijk blijkt, is dat de natuur beter af zou zijn met een meer ambitieus milieubeleid.

De grote hoeveelheid cijfermateriaal kon niet allemaal in de rapporten opgenomen worden. Daarom werd in samenwerking met de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) een interactieve webtoepassing ontwikkeld waarmee het effect van de verschillende scenario’s op kaart geconsulteerd kan worden.

VMM en INBO wijzen erop dat deze rapporten geen toekomstvoorspelling zijn, maar wel een beschrijving van ontwikkelingen die zich onder bepaalde omstandigheden kunnen voordoen. Die inzichten moeten helpen om nu de juiste beleidskeuzes te maken. En beide rapporten tonen aan dat we voor grote uitdagingen staan. Maar, zo besluiten VMM en INBO, als we ook na 2050 een leefbaar en duurzaam Vlaanderen willen, mag er niet getreuzeld worden.

De luchtkwaliteit in Vlaanderen onder de loep

Vandaag publiceerde de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) twee nieuwe rapporten over de luchtkwaliteit in Vlaanderen.

Het Jaarverslag Lozingen in de Lucht 1990-2008 geeft een overzicht van de uitstoot van verontreinigende stoffen in de lucht. Daaruit blijkt dat de uitstoot van heel wat verontreinigende stoffen (zoals CO, dioxines, fijn stof, SO₂, NH₃, stikstofoxiden en vluchtige organische stoffen) aanzienlijk is gedaald sinds het begin van de jaren 90. De totale uitstoot aan broeikasgassen (elk uitgedrukt als CO₂-equivalenten) is daarentegen slechts met 8 procent gedaald in de periode 1990-2008. Wanneer enkel naar CO₂ gekeken wordt, is de uitstoot zelfs toegenomen.

Het Jaarverslag Luchtkwaliteit 2008 bespreekt dan weer de luchtkwaliteit zelf. De inspanningen om minder vervuilende stoffen uit te stoten blijken inderdaad voor heel wat van die stoffen, zoals benzeen en zwaveldioxide, een daling van de luchtconcentratie op te leveren. Voor andere stoffen, zoals stikstofoxiden, fijn stof en ozon is die verbetering echter minder uitgesproken, omdat er geen lineair verband bestaat tussen de uitstoot en de gemeten concentraties.
De meetresultaten van 2008 voldoen voor de meeste stoffen aan de geldende Vlaamse en Europese normen. De belangrijkste uitzondering hierop is fijn stof, waarvoor op één derde van de meetposten de daggrenswaarde overschreden werd. Sommige normen zullen in de toekomst echter strenger worden. Zo wordt de norm voor stikstofdioxide strenger vanaf 2010. De VMM verwacht dat het moeilijk wordt om die norm te halen in de Antwerpse haven en op verkeersintensieve locaties, vooral als gevolg van het toenemend aantal dieselvoertuigen.

Globaal genomen is het, op een aantal aandachtspunten na, dus niet zo slecht gesteld met de luchtkwaliteit in Vlaanderen. Al blijft er, aan de vooravond van de klimaattop van Kopenhagen, de zorgwekkende vaststelling dat we er nauwelijks in slagen onze uitstoot van broeikasgassen terug te dringen.

Het Berlijn-epos: deel 1

Eén stad staat al jarenlang bovenaan ons lijstje met plaatsen die we absoluut willen zien. Een stad die als geen ander symbool staat voor de Koude Oorlog, voor verdeeldheid, maar tegelijkertijd voor vrijheid en hoop. Een toonbeeld van vooruitgang, een baken van cultuur en wetenschap. Als er één stad is die tot onze verbeelding spreekt, dan is het wel Berlijn! En vorig weekeinde, iets meer dan twintig jaar na de Mauerfall, zijn we er eindelijk geraakt.

Wat je zeker niet mag overslaan als je de stad aan de Spree voor de eerste keer bezoekt, is natuurlijk de Reichstag (foto). Dit laat-negentiende-eeuwse monumentale bouwwerk biedt sinds 1999, na een bewogen geschiedenis, opnieuw onderdak aan het Duitse parlement. De enorme glazen koepel (ontwerp van architect Sir Norman Foster), die sindsdien het gebouw siert, staat symbool voor de transparantie van de democratie. En biedt tevens een prachtig uitzicht over de stad!

Niet ver van de Reichstag bevindt zich het Denkmal für die ermordeten Juden Europas (foto), het herdenkingsmonument voor de slachtoffers van de Holocaust. Het monument is een ontwerp van Peter Eisenman en bestaat in hoofdzaak uit 2711 grote betonblokken van verschillende hoogte die opgesteld staan op een oppervlakte van 1,9 hectare. Door het geometrische patroon, de grote omvang en het ontbreken van enig opschrift op de blokken doet het geheel erg sober maar indrukwekkend aan, een stilzwijgende herinnering aan wat gebeurd is en tegelijk een waarschuwing voor wat opnieuw gebeuren kan.

Een andere historisch beladen locatie is natuurlijk de Brandenburger Tor, een achttiende-eeuwse toegangspoort tot de stad, die zich net als de Reichstag vlakbij de Muur bevond. Al die jaren markeerde de Brandenburger Tor de scheiding tussen Oost en West; vandaag staat ze symbool voor vrijheid en hereniging.

Op verscheidene plaatsen in de stad zijn restanten van de Muur bewaard (foto). Op andere plaatsen is het vroegere traject van de muur aangegeven op de grond met een dubbele rij kasseien. Tevens is er natuurlijk het overbekende Checkpoint Charlie, een controlepost aan een toenmalige doorgang door de Muur tussen de Amerikaanse en de Russische sector. Op die plaats staat nu een replica van het vroegere wachthuisje, een belangrijke toeristische aantrekkingspool.

Vanzelfsprekend bezochten we ook de Berlijnse Zoo, één van de oudste dierentuinen van Europa en de soortenrijkste ter wereld. Deze Zoo herbergt zo’n 15000 dieren behorende tot bijna 1500 soorten, waaronder de ijsbeer Knut (die wereldberoemd werd toen hij nog een ijsbeertje was) en de reuzenpanda Bao Bao (foto), één van de weinige reuzenpanda’s in een Europese dierentuin.

Maar Berlijn heeft natuurlijk ook een rijk aanbod aan interessante musea. Zo is er het Neues Museum, dat onder meer plaats biedt aan het Ägyptisches Museum und Papyrussammlung, met als pronkstuk de buste van Nefertete (foto). De Gemäldegalerie is een reusachtige verzameling schilderijen van oude meesters, echter weinig echte topwerken, maar je kunt wel urenlang verdwalen en genieten van deze collectie Europese schilderkunst (13e – 18e eeuw). Ook het Museum für Naturkunde sloegen we zeker niet over, waar het beroemdste en best bewaarde exemplaar van Archaeopteryx lithographica (foto) te zien is (een 150 miljoen jaar oud skelet dat geldt als de vroegst bekende vogel, en duidelijke overgangskenmerken van dinosauriërs naar vogels vertoont), alsook de simpelweg enorme Brachiosaurus brancai, het grootste geëxposeerde dinosauriërskelet ter wereld.

In deze stad zijn uiteraard nog heel wat meer interessante musea te ontdekken, maar daarvoor ontbrak ons voorlopig de tijd.

Maar ook voor de schwarze Szene, is Berlijn zowat de hoofdstad van de wereld geworden. De stad herbergt verscheidene legendarische clubs, voor wie ze weet te vinden. Wij bezochten er twee, de K17, en Last Cathedral, waar de doedelzakbrigade Corvus Corax net die avond een feestje bouwde ter ere van hun twintigjarig bestaan. Spek naar onze bek!

Onze algemene indruk van Berlijn? Een monumentale, imposante stad, ook een bijzonder hippe stad die zowat alles te bieden heeft wat je kan bedenken: cultuur, geschiedenis, wetenschap, eten, drank, natuur en heel veel mensen. En toch leek het nooit de heksenketel van files en straatlawaai die je misschien zou verwachten. Berlijn lijkt op een of andere manier erg spaarzaam omgegaan te zijn met haar open ruimte, waardoor het een bijzonder leefbare en aangename stad is, kortom, wat ons betreft, dé stad van de eenentwintigste eeuw.

Tot zover deel 1 van het Berlijn-epos! En wanneer volgt deel 2? Wel, zodra we nog eens in deze stad geraken – want ja, wij gaan beslist nog terug!

Blij weerzien met Faith And The Muse in Waregem

Gisteren, 10 november 2009: een donkere herfstavond met een vrije dag in het vooruitzicht… dat vraagt om een gothic-feestje. Tot onze tevredenheid dachten ze er in The Steeple in Waregem ook zo over, want daar konden we gisteren genieten van twee fijne optredens met bijbehorende fuif!

Bij beide bands is het een vrouw die achter de microfoon plaatsneemt. Een avondje gothic girl power dus, en de opener was The Breath Of Life. Deze Belgische wave-band rond zangeres Isabelle Dekeyser bestaat intussen al meer dan twintig jaar, dus het hoeft niet te verbazen dat we hen al meer dan één keer aan het werk hebben gezien. Ze maakten ook ditmaal een goede indruk met hun warme, melodieuze klanken.

De hoofdact was van verder afkomstig, meer bepaald uit de Verenigde Staten. Faith And The Muse is een duo bestaande uit zangeres Monica Richards en muzikale duizendpoot William Faith. Deze groep is al jaren een begrip in de scene en beschikt over een eigen, unieke sound. Ze zijn erin geslaagd om enerzijds potige deathrock en anderzijds meer etherische klanken die aan keltische folk en wereldmuziek refereren, tot een harmonieus geheel te smeden dat het geluid van Faith And The Muse zo herkenbaar maakt. Momenteel zijn ze op tournee door Europa om hun nieuwe CD, : ankoku butoh : te promoten. Daarin blijkt de groep opnieuw heel wat nieuwe muzikale invloeden tot zich genomen te hebben, maar ook nu blijft het onmiskenbaar Faith And The Muse.

Door de uitgebreide line-up was het podium van The Steeple maar net groot genoeg. De gevarieerde set vereiste nogal wat kleine reorganisaties tussen twee nummers door, wat voor enkele ongemakkelijke pauzes zorgde. Maar dit werd ruimschoots goedgemaakt door een prachtige, meeslepende set met oud en nieuw werk van de groep. Monica Richards was uitstekend bij stem, en ook de muzikanten maakten een degelijke indruk. Twee als geisha’s uitgedoste danseressen maakten het plaatje compleet. Kortom, een meer dan geslaagd optreden van een groep, waar na al die jaren nog steeds geen sleet op zit.

Dans voor het klimaat!

Binnen enkele weken gaat de cruciale klimaattop in Kopenhagen van start, en of die de nodige resultaten zal opleveren, valt helaas nog te betwijfelen. We kunnen alleen maar hopen dat de wereldleiders tijdig overtuigd raken van de ernst van de zaak.

Nic Balthazar en de Klimaatcoalitie bleven niet bij de pakken zitten. In navolging van de film die Balthazar vorig jaar reeds maakte voor The Big Ask, verzamelden op 29 augustus meer dan 10 000 mensen op het strand van Oostende om een nieuwe videoclip op te nemen. Ditmaal met muziek van U2 (die hiervoor hun rechten voor de song Magnificent afstonden), onder het motto Dance for the climate!

Vandaag wordt de nieuwe video gelanceerd. En hier is ze:

Zeg het voort! En als het even kan, loop storm voor het klimaat op 5 december in Brussel!

In Memoriam: Jan Barkved (Elusive)

We vernamen zopas het tragische nieuws dat Jan Kenneth Barkved, zanger van de Noorse gothic rock-band Elusive, vorige week overleden is. Hij was 35. Hij werd dood aangetroffen in zijn appartement in Oslo. Over de doodsoorzaak hebben we nog geen informatie gevonden.

Elusive debuteerde in 2001 met het erg sterke album “Destination Zero”. Een van de songs daarvan, The Circle Never Ends, groeide op korte tijd uit tot een echte gothic rock-klassieker. Er volgden nog twee albums en heel wat concerten. Ook in België was de groep verscheidene keren live te bewonderen. Jan Barkved was een getalenteerd zanger en een sympathieke verschijning op het podium.

Eerder dit jaar was Elusive reeds officieel ontbonden. De laatste keer dat we de groep aan het werk zagen, was vorig jaar in juli op het Gothic Festival te Waregem (foto).

Wat is dat hier nu?

Geen paniek! Onze blog heeft wat verfraaiingswerken ondergaan (de opmaak is vernieuwd en er staat nu zowaar meer dan één zin uitleg op de “Wie zijn wij?”-pagina), maar verder blijft alles bij het oude. Doe dus maar alsof je thuis bent!

De harde cijfers van de nieuwe Rode Lijst

Het gaat niet goed met de biodiversiteit. De IUCN, een internationale organisatie die zich bezighoudt met duurzame ontwikkeling, publiceert de gezaghebbende Rode Lijst, waarin de beschermingsstatus van soorten wereldwijd wordt geëvalueerd. De lijst werd onlangs opnieuw geactualiseerd, en daaruit blijkt opnieuw dat het er niet goed uitziet.

Onderstaande figuur toont de harde cijfers. Van de 47 677 onderzochte soorten kreeg slechts 40 procent de status “veilig”. Acht procent werd als “gevoelig” bestempeld. Niet minder dan 38 procent is “kwetsbaar” of erger (met inbegrip van “uitgestorven”). Voor 14 procent van de soorten waren er onvoldoende gegevens om de status te kunnen beoordelen.

Onder de bedreigde soorten vinden we 21 procent van alle bekende zoogdieren, 30 percent van alle bekende amfibieën, 12 procent van alle bekende vogels, en 28 procent van de onderzochte reptielen, 37 procent van de onderzochte zoetwatervissen, 70 procent van de onderzochte planten, en 35 procent van de onderzochte ongewervelden.

Bij de reptielen is de Filipijnse zeilhagedis, Hydrosaurus pustulatus (foto: Mark Wheeler), een van de soorten die naar de categorie “kwetsbaar” verhuist. De belangrijkste bedreigingen voor deze soort zijn verlies van habitat en jacht voor consumptie en verkoop als huisdier.

Jane Smart, directeur van de Biodiversity Conservation Group van IUCN, roept regeringen op tot actie:

January sees the launch of the International Year of Biodiversity. The latest analysis of the IUCN Red List shows the 2010 target to reduce biodiversity loss will not be met. It’s time for Governments to start getting serious about saving species and make sure it’s high on their agendas for next year, as we’re rapidly running out of time.

Maar niet alleen regeringen moeten bijdragen tot een ommekeer. Ook als burger kan je iets doen. Duurzaam consumeren, verenigingen steunen die zich inzetten voor natuurbehoud, alle beetjes helpen. Want het is nog niet (helemaal) te laat.

Bron:
Jean-Christophe Vié, Craig Hilton-Taylor & Simon N. Stuart (eds.) (2009). Wildlife in a changing world. An analysis of the 2008 IUCN Red List of Threatened Species™. IUCN, Gland, Zwitserland.