De eerste voorzichtige zonnestralen

Nu de lente al zo lang op zich laat wachten, is een heel klein beetje zon voor ons genoeg om de buitenlucht op te zoeken. En dus zagen we deze zondagmiddag kans om een ontspannende wandeling te maken langs de Schelde, tussen de Stropkaai en de Ringvaart.

De Schelde, onder de eerste voorjaarszon

Wilde eenden (Anas platyrhynchos)

Gehakkelde Aurelia (Polygonia c-album)

Saltatio Mortis op Trolls et Légendes 2013

Op Trolls et Légendes, het tweejaarlijkse fantasy-festival in Mons, staan steevast een paar leuke folkbands geprogrammeerd. En wij zaten op concertgebied al een tijdje op onze honger, maar zondag hadden we eindelijk nog eens een dagje tijd. En dus trokken we na de paaseitjes naar Mons!

Het Deense Asynje mocht de avond op gang trekken. Deze groep rond zangeres Nanna Barslev grasduint in traditionele Scandinavische folk, maar giet er een subtiel electronisch sausje over. Het resultaat is behoorlijk, al weten ze ons niet echt te verrassen. De volgende in het rijtje, Folk Noir, is een nieuwe groep die nog maar één album uitbracht, maar zanger Oliver S. Tyr kennen we natuurlijk nog van Faun, een band die al een pak langer meedraait. Met Folk Noir wordt duidelijk uit hetzelfde vaatje als Faun getapt: stemmige folksongs die dankzij S. Tyrs warme stemgeluid een intieme sfeer oproepen. Met wat meer schwung en variatie in de songs zouden ze volgens ons wel meer potten kunnen breken. Een vreemde eend in de bijt was het Grieks-Britse Daemonia Nymphe. Deze groep inspireert zich op de Griekse mythologie en roept een bevreemdende, mysterieuze sfeer op met de meest uiteenlopende instrumenten. Twee leden van Rastaban (een groep die de dag voordien op het festival stond) komen elk een nummer meespelen: eerst Luka op didgeridoo en later Mich op drums (in een wat verder verleden speelden beiden nog bij Omnia).

Maar de echte reden van ons bezoek aan Mons moest nog komen: Saltatio Mortis! Deze Duitse groep draait intussen al dertien jaar mee in het genre van de Middelalter-rock. Die term vat het meteen samen: catchy rock/metal-riffs worden gekoppeld aan stemmige middeleeuwse invalshoeken, met instrumenten als doedelzak en draailier. Saltatio Mortis weet deze ingrediënten op een zeer doeltreffende manier te vermengen tot een toegankelijk, bijzonder dansbaar geheel. De immer enthousiaste zanger Alea haalt zoals steeds alles uit de kast om ook de laatste nog stilstaande toeschouwer aan het dansen te krijgen. En zo vergeten we helemaal dat het intussen erg laat geworden is en we nog helemaal naar Gent moeten. U raadt het al: wanneer we thuiskomen vallen we als een blok in slaap!

Edward O. Wilson – Sociobiology

Met deze kanjer ben ik wel even zoet geweest. Sociobiology: The New Synthesis van Edward O. Wilson uit 1975 is in elk opzicht een boek van formaat. Het behoort tot de invloedrijkste boeken van de twintigste-eeuwse biologie, en de publicatie ervan zorgde destijds voor een storm van controverse. Niet vanzelfsprekend, zoveel publieke belangstelling voor een academisch werkstuk van bijna zevenhonderd pagina’s, tjokvol tabellen en referenties. Vanwaar die heisa? Daarvoor moeten we de inhoud van dit boek maar eens nader bekijken.

Het onderwerp is, u raadt het al, sociobiologie. Deze complexe en fascinerende wetenschap bestudeert het sociale gedrag van dieren. Wilson behandelt eerst de evolutionaire mechanismen die aan de basis liggen van alle mogelijke gedragsvormen. In een volgend deel komen de verschillende vormen van sociaal gedrag uitgebreid aan bod, zoals communicatie, agressie, seksueel gedrag en broedzorg. Telkens weer valt daarbij op hoe doorslaggevend de leefomgeving (zoals klimaat, beschikbaarheid van voedsel en aanwezigheid van roofdieren) is voor het gedrag van een soort. Net zoals andere eigenschappen van een soort wordt het gedrag op deze omstandigheden afgestemd door natuurlijke selectie. Het laatste deel van het boek geeft een overzicht van de sociale soorten, gaande van koloniale micro-organismen, over sociale insecten zoals bijen en mieren tot de gewervelden zoals vogels en zoogdieren, waaronder primaten zoals de mens.

Over elk van deze facetten van de sociobiologie geeft Wilson een systematisch overzicht van de bestaande kennis, becommentarieert ze en wijst op leemtes en discussiepunten. Het resultaat is een indrukwekkende synthese, die deze in 1975 nog vrij jonge wetenschap meteen een standaardwerk bezorgde dat bijna vier decennia later nog steeds gezaghebbend is.

De controverse die het boek destijds veroorzaakte was te wijten aan het laatste hoofdstuk. Daarin worden de inzichten uit de rest van het boek toegepast op de mens. Die denkoefening werd niet door iedereen op prijs gesteld. Wilson werd door heel wat academici, onder wie ook andere biologen, verguisd en zelfs (onterecht) van racisme beschuldigd. Tegenwoordig is de kritiek van toen reeds lang verstomd en wordt dit boek algemeen beschouwd als een mijlpaal voor de sociobiologie, en zelfs voor de biologie in het algemeen.

De uitgave die ik las is de 25th Anniversary Edition, een ongewijzigde herdruk uit 2000. Ik heb er mijn tijd voor genomen. Sociobiology: The New Synthesis is dan ook een boek waar je best even voor gaat zitten. Maar als je, zoals ik, meestal op de trein leest, dan heb je met dit volumineuze boek wel aardig wat extra gewicht mee te nemen!

Oppervlaktewaterkwaliteit in Vlaanderen: de jaarlijkse bevindingen van de VMM

Hoe is het gesteld met de kwaliteit van het oppervlaktewater in Vlaanderen? De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) brengt met haar meetnetten de toestand van de oppervlaktewateren en de bronnen van waterverontreiniging in kaart. Jaarlijks publiceert de VMM haar bevindingen op basis van de metingen van het afgelopen jaar. Deze week verscheen het Jaarrapport Water 2011.

De VMM concludeert dat de waterkwaliteit in Vlaanderen een stuk beter is dan enkele decennia geleden, en dit dankzij investeringen in waterzuivering en de inspanningen van landbouw en bedrijven. De laatste jaren verloopt deze verbetering echter veel minder snel. Het bereiken van de doelstellingen van de Europese kaderrichtlijn Water, die niet alleen rekening houdt met de fysische en chemische kwaliteit van het water, maar ook met de aanwezige fauna en flora, is volgens de VMM nog veraf.

Het jaarrapport van de VMM verschijnt niet in gedrukte vorm, maar in webformaat. Via de link kan je de algemene conclusies lezen en tevens de meetresultaten bekijken voor de verschillende aspecten van de waterkwaliteit en de bronnen van verontreiniging.

Hilda Bouckaert (1952-2012)

Dag Hilda. Dag mijn lieve schoonmama.

De tijd is veel te snel gegaan voor jou. Het lijkt alsof het gisteren was, de dag dat ik jou voor het eerst ontmoette. Ik weet nog dat ik erg benieuwd was om je te zien, want Annelien kon me niet vaak genoeg vertellen wat een lieve mama ze wel had. Daar hoeft ze me nu niet meer van te overtuigen. Wat was je geliefd, wat was je graag gezien. Hoe kon dat ook anders: met jouw warmte, jouw toewijding, jouw bescheidenheid was je een voorbeeld voor iedereen.

Heel je leven heb je hard gewerkt. Je was gezegend met gouden handen. Met een bescheiden inkomen, jij als naaister, je man als postbode, speelden jullie het toch klaar om drie kinderen groot te brengen en verder te laten studeren. Eéntje ervan is nu mijn vrouw. Dankzij jouw toewijding is ze kunnen worden wie ze is. Zo trots als ik op Annelien ben, zo dankbaar moet ik jou zijn.

Je inzet en harde werk werden niet beloond met een rustige oude dag. Drie jaar geleden werd kanker vastgesteld. Het was het begin van een lange lijdensweg met hoogtes en laagtes. Toen Annelien en ik drie maanden geleden trouwden, was je nog kranig en sterk. Je straalde en genoot van die mooie dag. Maar nadien ging het snel bergaf. Langzaam maar zeker drong het tot ons allemaal door dat het einde in zicht was. De laatste dagen werd je thuis liefdevol verzorgd door je man en je kinderen. Ook toen bleef je vechten, voortdurend trachtend dingen te doen waarvoor de kracht je eigenlijk ontbrak.

Wat een strijdlust, wat een sterke vrouw. Wat een sterke, getalenteerde, warme, lieve, toegewijde vrouw.
Bedankt Hilda, voor de veel te korte tijd dat ik bij je heb kunnen zijn. Ik zal altijd met trots en dankbaarheid aan je terugdenken.

Niet vergeten: Earth Hour 2012!

Met Earth Hour, een initiatief van WWF, wordt jaarlijks wereldwijd aandacht gevraagd voor de gevolgen van de massale verbranding van fossiele brandstoffen op ons klimaat.

Met een heel eenvoudig gebaar, namelijk het uitschakelen van alle kunstlicht voor een uurtje, kunnen we allemaal samen duidelijk maken dat het zo niet verder kan. Onze beleidsmakers moeten een krachtig signaal krijgen dat de omschakeling naar een duurzame, koolstofarme economie niet morgen, maar vandaag nog moet worden ingezet. Dus: vandaag, zaterdag 31 maart 2012, schakelen we om 20u30 massaal het licht uit! Afgesproken?

Onze sneeuwtriceratops krijgt postuum navolging

Vorige winter maakte ik bij ons op het koertje een sneeuw-Triceratops. Zo zag hij eruit:

Het brave dier is kort daarna natuurlijk gesmolten, maar niet voordat ik het een plaatsje had gegeven op deze blog. Het kreeg ook een vermelding op Dinosaur Tracking, een blog over dinosauriërs op de website van het Smithsonian magazine.

Dat zou het einde van het verhaal zijn geweest, maar…

Deep, een blogger uit San Francisco die op zoek was naar een geschikte figuur om een sculptuur met vetplantjes te bouwen, zag de foto op Dinosaur Tracking. Het inspireerde hem om een sculptuur te maken in de vorm van een Triceratops. Het project werd uitgevoerd, en het resultaat kreeg de naam Trixie. Zo ziet Trixie eruit:

Het hele verhaal kan je lezen op Deep Trouble, de blog van Deep. Het was dankzij een nieuw berichtje op Dinosaur Tracking dat ik toevallig het verhaal van Trixie ontdekte. En zo leeft mijn sneeuwcreatie een heel klein beetje voort, in het verre San Francisco!

Aalscholvers in de Stropkaai

Je zal maar een aalscholver zijn dezer dagen. De vissen waar je zo verzot op bent, zitten onder water, beschermd door een laag ijs. Gelukkig niet overal. Hier in de Stropkaai vertoont de Schelde wel wat gaten. De aalscholvers troepen hier dus gretig samen. Een mooie buitenkans om deze imposante vogels van dichtbij te zien!

Aalscholvers (Phalacrocorax carbo)

…en ook nog een waterhoen (Gallinula chloropus).

Het Berlijn-epos: deel 2

Toen we twee jaar geleden voor de eerste keer samen Berlijn bezochten, wisten we al dat het niet ons laatste bezoek zou zijn. De stad heeft daarvoor een te grote indruk op ons nagelaten. Dus keerden we vorig weekeinde nog eens terug, voor een verblijf van enkele dagen. En ook dit keer hebben we het uitstekend naar onze zin gehad!

De klassiekers die je absoluut niet mag missen wanneer je Berlijn bezoekt, hebben we reeds vorige keer gezien (zie vorige verslag), dus konden we dit keer wat meer onze tijd nemen om de indrukken van de vele dingen die deze stad zo uniek maken, op ons af te laten komen. Niet alleen de historische bezienswaardigheden, maar ook alle mogelijke moderne ontmoetingsplaatsen in deze stad. Zo zijn er de vele marktjes waar jonge ontwerpers en kunstenaars hun eigen creaties te koop aanbieden, de talloze uitstekende eetgelegenheden, de gezellige koffiehuizen, cafés, gothic- en andere clubs en ga zo maar door.

En wat dacht je van Miniatur Welten Berlin? Zo ziet de Reichstag er dus uit in het klein:

Maar ook de concertliefhebber vindt zonder probleem zijn gading in Berlijn. Tijdens het weekeinde van ons bezoek, meer bepaald op 3 december, gaf Saltatio Mortis er een concert. Plaats van het gebeuren was de C-Club, vlakbij het intussen gesloten vliegveld Tempelhof. En wij waren erbij!
Het Zweedse Fejd mag de avond op gang trekken. Zij combineren traditionele folk met metal en doen dat op een erg geloofwaardige en gedreven manier. Maar ze ruimen al snel plaats voor de hoofdact.
Saltatio Mortis is één van de bekendere vertegenwoordigers van een typisch Duitse muziekstroming, die weleens wordt aangeduid als Middelalter-rock, waarin catchy rock- en metalsongs gecombineerd worden met middeleeuws getinte muziekinstrumenten zoals doedelzak en draailier. Saltatio Mortis sluit vandaag een reeks van vijftien concerten af (waar kan je dat tenslotte beter doen dan in Berlijn?) en de muzikanten zijn dan ook vast van plan om er een bijzonder feestje van te maken. Het publiek heeft er eveneens zin in en het duurt dus niet lang voor de zaal op temperatuur is. De vele gemakkelijk meezingbare refreinen doen de rest. Tijdens de voorlaatste toegift wordt zanger Alea letterlijk door zijn fans op handen gedragen: volgens een traditie van de groep maakt Alea gedurende de ganse song, crowdsurfend en zingend tegelijk, een rondje door de zaal. Een feestje om te onthouden, dit concert van Saltatio Mortis!

De timing van ons bezoek aan Berlijn was natuurlijk niet helemaal toevallig. Begin december baadt Berlijn al volop in de kerstsfeer, en daar houden wij wel van! Op de vele kleine en grote kerstmarkten is het gezelligheid troef, en de Brandenburger Tor wordt passend verlicht door een enorme kerstboom:

Tijd om de dorst te lessen. Frohe Weihnachten iedereen!

Lynn Margulis overleden

Deze week, op dinsdag 22 november 2011 om precies te zijn, is de Amerikaanse biologe Lynn Margulis overleden (foto: Wikimedia Commons). Ze is vooral bekend omwille van de endosymbiose-theorie.

Met endosymbiose wordt bedoeld dat bepaalde onderdelen van de cellen van eukaryoten (complexe organismen zoals planten en dieren) ontstaan zijn uit andere, vrijlevende eencellige organismen. Door een zeer nauwe onderlinge biochemische samenwerking tussen twee eencellige soorten zijn de cellen van de ene soort geleidelijk geëvolueerd tot kleine structuren die binnen de cellen van de andere soort leven. Ze hebben nog steeds hun eigen genetisch materiaal en vermenigvuldigen zich, maar blijven binnen de andere cel. Beide soorten zijn zozeer onderling afhankelijk geworden, dat ze niet meer zonder elkaar kunnen overleven en samen ook als één enkele soort beschouwd worden. Van de op die manier ontstane complexe organismen (eukaryoten) zouden sommigen later verder evolueren naar nog complexere, meercellige organismen zoals planten en dieren. Endosymbiose is aldus een cruciale stap in de evolutionaire geschiedenis. Deze celonderdelen kennen we vandaag als mitochondriën. Ze bevinden zich binnenin onze lichaamscellen en zijn onmisbaar voor onze energiehuishouding. Planten hebben naast mitochondriën ook chloroplasten, die op een gelijkaardige manier zijn ontstaan en verantwoordelijk zijn voor de fotosynthese van de plant.

Reeds in de negentiende eeuw hadden een aantal biologen met het idee gespeeld dat sommige celonderdelen ontstaan zouden kunnen zijn door symbiotische vereniging van verschillende soorten. Maar het was Lynn Margulis die het idee in de jaren 1960 nieuw leven inblies en het onderbouwde met microscopisch bewijsmateriaal. Aanvankelijk werd het weinig ernstig genomen, maar Margulis bleef haar theorie verdedigen en geleidelijk aan groeide de steun ervoor. In de jaren 1980 toonde genetisch onderzoek definitief haar gelijk aan: het DNA van mitochondriën en chloroplasten bleek te verschillen van het DNA van de celkernen, maar toonde wel overeenkomsten met dat van bepaalde primitieve eencelligen: verre verwanten, blijkbaar.

Margulis trad graag buiten de traditionele denkkaders en verdedigde naast de endosymbiose-theorie nog verscheidene controversiële ideeën. Sommige daarvan waren bijzonder buitenissig en kenden dan ook weinig succes. Maar dat doet geen afbreuk aan haar verdienste voor de endosymbiose-theorie, die vandaag algemeen aanvaard is.

Tussen 1957 en 1963 was ze gehuwd met de in 1996 overleden astronoom Carl Sagan, die na hun scheiding eveneens een beroemdheid geworden is. Margulis ontving heel wat prestigieuze wetenschappelijke onderscheidingen, waaronder de Darwin–Wallace Medal van de Linnean Society of London. Haar naam zal wel altijd verbonden blijven met endosymbiose, één van de belangrijkste nieuwe inzichten in de evolutionaire biologie van de twintigste eeuw.

En daar is White Lies weer!

Gisteren werd in de Lotto-Arena in Antwerpen een feestje gebouwd. Een Britse groep die intussen de weg naar België erg goed kent, startte er een nieuwe Europese tournee. En uiteraard waren ook wij er weer bij!

Terwijl de zaal aan het vollopen is, mag een jonge groep van eigen bodem het beste van zichzelf geven. Jerusalem Syndrome was speciaal voor de gelegenheid geselecteerd door Studio Brussel, en deze jongens brengen het er niet onaardig vanaf met hun enthousiaste gitaarrock. Zelf schijnen ze vooral in hun nopjes dat ze de affiche kunnen delen met de hoofdact van de avond.

Maar voordat het de beurt is aan die hoofdact, maken we eerst nog kennis met The Duke Spirit, een typisch Britse indieband die met drie albums op hun actieven meteen de oudste band van de avond zijn. Ze weten te imponeren met een potige wall of sound en een charismatische frontvrouw die het geheel een sixties-tintje geeft. Maar dan is stilaan de tijd aangebroken om plaats te ruimen voor de groep waar het vanavond om draait…

En die groep is natuurlijk White Lies! Hun donkere, ietwat dramatische sound weten ze te koppelen aan bijzonder aanstekelijke, meezingbare songs. Ze zijn in ons land bijzonder graag gezien en dat weten ze intussen. Ze beginnen bijzonder goedgeluimd aan hun set, en tussen de bedrijven door verklapt zanger Harry McVeigh de reden van zijn goede humeur: ze zijn bezig aan de grootste show die ze tot nu toe gebracht hebben (voor eigen publiek dan toch, want ze speelden ooit al het voorprogramma van Muse in het Wembley-stadion!). We kunnen het natuurlijk niet natrekken, maar we geloven het graag. Eerder dit jaar zagen wij hen in de toch een stuk kleinere AB, dat bevestigt alvast de groeicurve. Hun populariteit in ons land is natuurlijk deels te danken aan de nodige airplay op Studio Brussel, maar het is hen van harte gegund wat ons betreft! McVeigh klinkt tijdens de eerste songs, zoals wel vaker gebeurt, nog niet helemaal toonvast (kwestie van opwarmen, vermoeden we), maar verder valt geen enkele zwakke plek in deze show te ontwaren. Een perfect getimede en strak geoliede set doet de temperaturen in de Lotto-Arena hoog oplopen. De ene na de andere hit wordt op ons afgevuurd. En dat zijn er verrassend veel, ondanks het feit dat ze nog maar op twee albums kunnen bogen. Na de laatste toegift Bigger Than Us is dit feestje afgelopen en kunnen we meer dan tevreden huiswaarts keren. En reken maar dat White Lies spoedig weer naar België zal komen!

Even een frisse neus halen

Vandaag is het voor mij een verlofdag, en mijn trouwe tweewieler bracht mij nog eens naar de Bourgoyen!

De Bourgoyen liggen er vredig bij op deze frisse maar mooie novemberdag.

Pimpelmees (Cyanistes caeruleus)

Roodborstje (Erithacus rubecula)