In Memoriam: Jan Barkved (Elusive)

We vernamen zopas het tragische nieuws dat Jan Kenneth Barkved, zanger van de Noorse gothic rock-band Elusive, vorige week overleden is. Hij was 35. Hij werd dood aangetroffen in zijn appartement in Oslo. Over de doodsoorzaak hebben we nog geen informatie gevonden.

Elusive debuteerde in 2001 met het erg sterke album “Destination Zero”. Een van de songs daarvan, The Circle Never Ends, groeide op korte tijd uit tot een echte gothic rock-klassieker. Er volgden nog twee albums en heel wat concerten. Ook in België was de groep verscheidene keren live te bewonderen. Jan Barkved was een getalenteerd zanger en een sympathieke verschijning op het podium.

Eerder dit jaar was Elusive reeds officieel ontbonden. De laatste keer dat we de groep aan het werk zagen, was vorig jaar in juli op het Gothic Festival te Waregem (foto).

Wat is dat hier nu?

Geen paniek! Onze blog heeft wat verfraaiingswerken ondergaan (de opmaak is vernieuwd en er staat nu zowaar meer dan één zin uitleg op de “Wie zijn wij?”-pagina), maar verder blijft alles bij het oude. Doe dus maar alsof je thuis bent!

De harde cijfers van de nieuwe Rode Lijst

Het gaat niet goed met de biodiversiteit. De IUCN, een internationale organisatie die zich bezighoudt met duurzame ontwikkeling, publiceert de gezaghebbende Rode Lijst, waarin de beschermingsstatus van soorten wereldwijd wordt geëvalueerd. De lijst werd onlangs opnieuw geactualiseerd, en daaruit blijkt opnieuw dat het er niet goed uitziet.

Onderstaande figuur toont de harde cijfers. Van de 47 677 onderzochte soorten kreeg slechts 40 procent de status “veilig”. Acht procent werd als “gevoelig” bestempeld. Niet minder dan 38 procent is “kwetsbaar” of erger (met inbegrip van “uitgestorven”). Voor 14 procent van de soorten waren er onvoldoende gegevens om de status te kunnen beoordelen.

Onder de bedreigde soorten vinden we 21 procent van alle bekende zoogdieren, 30 percent van alle bekende amfibieën, 12 procent van alle bekende vogels, en 28 procent van de onderzochte reptielen, 37 procent van de onderzochte zoetwatervissen, 70 procent van de onderzochte planten, en 35 procent van de onderzochte ongewervelden.

Bij de reptielen is de Filipijnse zeilhagedis, Hydrosaurus pustulatus (foto: Mark Wheeler), een van de soorten die naar de categorie “kwetsbaar” verhuist. De belangrijkste bedreigingen voor deze soort zijn verlies van habitat en jacht voor consumptie en verkoop als huisdier.

Jane Smart, directeur van de Biodiversity Conservation Group van IUCN, roept regeringen op tot actie:

January sees the launch of the International Year of Biodiversity. The latest analysis of the IUCN Red List shows the 2010 target to reduce biodiversity loss will not be met. It’s time for Governments to start getting serious about saving species and make sure it’s high on their agendas for next year, as we’re rapidly running out of time.

Maar niet alleen regeringen moeten bijdragen tot een ommekeer. Ook als burger kan je iets doen. Duurzaam consumeren, verenigingen steunen die zich inzetten voor natuurbehoud, alle beetjes helpen. Want het is nog niet (helemaal) te laat.

Bron:
Jean-Christophe Vié, Craig Hilton-Taylor & Simon N. Stuart (eds.) (2009). Wildlife in a changing world. An analysis of the 2008 IUCN Red List of Threatened Species™. IUCN, Gland, Zwitserland.

White Lies overtuigt in de AB

De jonge Britse rockband White Lies bracht vorig jaar met To Lose My Life… een erg sterk debuut uit. Die bulkt van de stevige, catchy rocksongs met een vleugje jaren tachtig. Meer moet dat niet zijn voor ons. Gisteren waren ze in de AB, en wij ook!

De opener van dienst was Darker My Love, een rockgroep uit Californië die wat invloeden vertonen van sixties-achtige psychedelica. Terwijl zij hun ding deden, was de zaal nog maar langzaam vol aan het lopen voor de hoofdact en grepen wij onze kans om vooraan in de zaal post te vatten.

Ondanks hun erg jonge leeftijd bleken de jongens van White Lies uiterst professioneel. Hun songs werden vakkundig en zonder poeha de zaal in geslingerd. Het publiek telde heel wat jonge fans, en die reageerden bijzonder enthousiast op songs als Farewell To The Fairground, die vrolijk meegescandeerd werden. Ze klinken nu al bijna als klassiekers. Tijdens de bisronde werden we getrakteerd op een cover van Talking Heads: Heaven. Maar met de afsluiter, Death, stond de zaal pas echt in vuur en vlam. Een feestje, kortom. Een groep met potentieel, deze Britten. Oké, het optreden heeft niet overdreven lang geduurd (een dik uur), maar deze jongens hebben voorlopig dan ook nog maar één CD achter hun naam staan. De volgende keer komen we beslist weer kijken!

Een spin die een vegetarisch hapje lust

Tot nu toe zijn er ongeveer 40 000 soorten spinnen bekend, en die bestrijken een breed spectrum aan verschijningsvormen, kleuren, habitats, voortplantingsstrategieën en ga zo maar door. Maar er was één constante in deze bonte verzameling: het waren, voor zover bekend, allemaal vleeseters. Tot nu toe.

Nu is ontdekt dat er toch een soort bestaat die hoofdzakelijk vegetarisch leeft. Deze soort, Bagheera kiplingi, behoort tot de familie van de springspinnen (Salticidae) en komt voor in het zuiden van Mexico en een groot deel van Centraal-Amerika. Een onderzoek naar het dieet van dit beestje wordt beschreven in een artikel in het wetenschappelijk tijdschrift Current Biology.

De spin is te vinden in bepaalde soorten acaciastruiken, die in symbiose leven met mieren. De mieren bewonen holle delen van de plant en leven van voedzame structuren die op de uiteinden van de bladeren groeien. Zowel de mier als de acacia doen hier voordeel bij, want in ruil voor het voedsel verdedigen de mieren de plant tegen parasieten. Deze symbiotische levenswijze, het resultaat van co-evolutie tussen de mieren en de acacia’s, was al langer bekend. Maar die lekkere hapjes die op de bladranden groeien, blijken nu dus ook het doelwit te zijn van een bijzondere spinnensoort: Bagheera kiplingi.

Om bij het voedsel te komen, moeten de spinnen de mieren kunnen ontwijken. Daar slagen ze in door behendigheid en hun uitstekende zicht. Op de foto boven zie je een volwassen vrouwtje dat zo’n hapje van de acaciaplant naar binnen werkt, op de foto hiernaast een ander volwassen vrouwtje, dat haar nest verdedigt tegen een mier (foto’s: R.L. Curry).

Consumptie van nectar of stuifmeel was wel al bekend van bij sommige spinnen, maar nooit als hoofdbestanddeel van hun dieet. Bagheera kiplingi is dus de eerste spin waarvan bekend is dat ze hoofdzakelijk vegetarisch leeft. Als aanvulling op haar dieet jaagt ze sporadisch ook op kleine ongewervelden, maar het grootste deel van het menu bestaat uit plantaardig voedsel, wat deze soort uniek maakt binnen de wereld van de spinnen.

Bronnen:
Christopher J. Meehan, Eric J. Olson, e.a. (2009). Herbivory in a spider through exploitation of an ant–plant mutualism. Current Biology 19(19): R892-R893.

Acid Test: The Global Challenge of Ocean Acidification

De Amerikaanse milieuorganisatie Natural Resources Defense Council (NRDC) lanceerde in augustus een film over een wat minder bekend gevolg van de toename van de hoeveelheid koolstofdioxide in de atmosfeer: dit resulteert niet alleen in klimaatwijzigingen, maar ook in de geleidelijke verzuring van de oceanen.

Gastvrouw van dienst is Sigourney “Alien” Weaver. De monsters die ze destijds bestreed op het witte doek, zijn echter maar klein bier vergeleken met de gevaren waar ze in deze film voor waarschuwt.

Ardi geeft haar geheimen prijs

Het wetenschappelijk tijdschrift Science pakte deze week uit met een serie van elf artikels over de fossielen van een mensachtige waarvan het belang mogelijk zelfs dat van Lucy, de beroemde 3,2 miljoen jaar oude Australopithecus afarensis, in de schaduw stelt.

Met haar leeftijd van zo’n 4,4 miljoen jaar, meer dan een miljoen jaar ouder dan Lucy, zit dit skelet niet ver meer af van de gemeenschappelijke voorouder van mens en chimpansee, die ergens tussen 5 en 7 miljoen jaar geleden geleefd moet hebben. Het skelet is net als Lucy afkomstig uit Ethiopië. Het werd gevonden samen met een groot aantal meer gefragmenteerde overblijfselen van soortgenoten. De vondst dateert van bijna 17 jaar geleden en kreeg de soortnaam Ardipithecus ramidus. Maar het is pas nu, met het publiceren van de resultaten van uitgebreid onderzoek, dat de volle draagwijdte van deze vondst aan het licht komt. En die is niet gering.

Het skelet hoort toe aan een vrouwtje van ongeveer 120 centimeter en 50 kilogram dat met de koosnaam Ardi bedacht werd (illustratie: J.H. Matternes, 2009). Haar hersengrootte was vergelijkbaar met die van moderne chimpansees. Haar dieet omvatte vermoedelijk zowel planten en paddestoelen als kleine dieren. Ze leefde in een bosachtige omgeving en kon reeds rechtop lopen, maar was tegelijk een boomklimmer. Net als bij de hedendaagse chimpansee was de grote teen namelijk opzij gericht, zodat ze zowel met handen als voeten takken kon grijpen. Dat was bij Lucy, en bij ons, niet meer het geval. Bij het voortbewegen op handen en voeten steunde ze echter niet op haar knokkels, zoals chimpansees, bonobo’s en gorilla’s dan weer wel doen.

Karakteristieken die zowel bij de gorilla als bij de chimpansee voorkomen, maar niet bij de gemeenschappelijke voorouder van mens en chimpansee, moeten onafhankelijk van elkaar zijn ontwikkeld bij gorilla’s en bij chimpansees. Dat is dus mogelijk het geval met het op de knokkels steunen, in tegenstelling tot wat tot nu toe algemeen werd aangenomen. Precies vanwege de vele karakteristieken die zowel bij gorilla’s als bij chimpansees en bonobo’s voorkomen, werd tot nu toe verondersteld dat de gemeenschappelijke voorouder van mens en chimpansee ook meer op een chimpansee leek dan op een mens. Door de vondst van Ardi zal deze visie een beetje bijgesteld moeten worden.

Hieronder zie je waar Ardi haar plaatsje krijgt in een (sterk vereenvoudigde) stamboom van de mens en onze naaste verwanten.

De artikels kunnen bekeken worden op de website van Science.

Corvus Corax verovert Waregem

Gisteren vierde concertorganisator The Black Cave haar vijftiende verjaardag met een gevarieerd festival in de Expo te Waregem. En behalve wij waren er nog meer Gentenaars naar Waregem afgezakt, want op enkele honderden meters van de Expo was ondertussen Zulte Waregem – KAA Gent aan de gang.

Tot onze spijt hebben we Rosa Crux gemist, maar degenen die wel op tijd waren wisten ons te verzekeren dat deze Franse band het er ook zonder onze aanwezigheid prima vanaf gebracht had. Deze groep had ons enkele jaren geleden al van hun kunnen overtuigd op het The Invitation-festival. Hopelijk zien we hen snel nog eens terug.

We waren wél op tijd voor achtereenvolgens de rustige folkmuziek van Sol Invictus en de donkere, ietwat psychedelische deathrock van Madre Del Vizio.

Toen electroband Leaether Strip aan de beurt was, waren wij even de stad in om onze honger te stillen. En terwijl we langs het stadion passeerden, hoorden we Zulte Waregem het eerste doelpunt van de match maken. Geen goed begin voor Preud’homme en co!

We waren ruim op tijd terug in de Expo voor Corvus Corax! Deze groep uit Berlijn werd eind 1989 opgericht, kort na de val van de Muur. Ze waren één van pioniers in de revival van hun genre, en zijn nog altijd de absolute top: die Könige der Spielleute!

Er vielen enkele bezettingswijzigingen te noteren: drummer Patrick heeft de groep verlaten om zich op zijn solowerk te storten; hij is vervangen door Martin Ukrasvan. En er was nog een nieuwkomer: doedelzakspeler Pan Peter, die we herkenden van bij Cultus Ferox, heeft blijkbaar de rangen van Corvus Corax versterkt waardoor ze nu met z’n negenen op het podium stonden. Tijdelijk, want doedelzakspeler Jordon, die er nu nog bij was, gaat de groep verlaten.

Zoals steeds was hun show voor ons weer een absolute voltreffer. Hun op middeleeuwse folkmuziek geënte percussie- en doedelzakgeweld maakt het wel erg moeilijk om nog stil te blijven staan. Wat ons opviel is dat de groep zichzelf steeds opnieuw uitvindt. De ganse show liep gesmeerd en verveelde geen seconde. Kortom, entertainment van de bovenste plank. Corvus Corax is een groep die je absoluut live moet gezien hebben. En Castus (foto boven links) had voor de gelegenheid enkele woordjes Nederlands ingestudeerd!

De eigenlijke afsluiter van de avond was het Belgische Suicide Commando, maar hun zware electro is aan ons niet besteed, dus wij waren ervandoor. Onderweg naar huis vertelde de radio ons dat de Buffalo’s jammerlijk met 3-1 de boot waren ingegaan. Dan was ónze uitstap naar Waregem gelukkig beter geslaagd!

Nieuw rapport over de oppervlaktewaterkwaliteit in Vlaanderen

Het controleren van de kwaliteit van de oppervlaktewateren en waterbodems in Vlaanderen behoort tot de taken van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Deze week publiceerde de VMM haar Jaarrapport Water 2008.

Uit dit jaarrapport blijkt dat de kwaliteit van de Vlaamse oppervlaktewateren verder verbeterd is. De gemiddelde zuurstofconcentratie bijvoorbeeld was in 2008 het beste sinds het begin van de metingen in 1991. Ook voor ammonium en orthofosfaat is er verbetering opgetekend: de gemiddelde concentraties zijn de laatste twee decennia duidelijk gedaald, hoewel de daling de laatste jaren minder uitgesproken was. Zwaar verontreinigde waterlopen zijn een zeldzaamheid geworden in Vlaanderen.

Toch is er nog een lange weg te gaan, stelt VMM. De helft van de meetplaatsen voldoet nog steeds niet aan de zuurstofnorm, en voor de biologische waterkwaliteit haalt zelfs maar één derde van de meetpunten de wettelijke basiskwaliteitsnorm. De kwaliteit van de waterbodems is doorgaans slechter dan die van de waterkolom zelf. Slechts 2 procent van de onderzochte waterbodems werd beoordeeld als ‘niet verontreinigd’.

Ook de bedrijfslozingen in het water worden door VMM opgevolgd. De totale impact daarvan verminderde in 2008 lichtjes ten opzichte van het jaar voordien. En tot slot is er ook vooruitgang geboekt in de uitbouw van de zuiveringsinfrastructuur voor huishoudelijk afvalwater. Eind vorig jaar werd 73% van het huishoudelijk afvalwater in Vlaanderen gezuiverd. Maar op te veel plaatsen wordt de werking van de waterzuiveringsinfrastructuur nog steeds belemmerd door een te hoge aanvoer van hemelwater naar de rioleringen.

De samenvatting van het jaarrapport is beschikbaar in de vorm van een zakboekje. En via het Geoloket Waterkwaliteit op de VMM-website kunnen de resultaten van de waterkwaliteitsmetingen van de VMM ook online geconsulteerd worden.

Ikon in Sint-Niklaas

Gisteren kon je ons tegenkomen in de hoofdstad van het Waasland, want daar stond in jeugdhuis Kompas een avondje pure gothic rock op het programma!

De opener This Vale Of Tears is een zeldzaamheid: een Belgische gothic rock-band! Ze waren al verscheidene jaren niet meer actief, maar voor deze gelegenheid hebben ze zich blijkbaar laten verleiden om nog eens een podium te beklimmen. Ze hebben een erg genietbare sound, die ons meteen terugvoert naar de vroege jaren tachtig. En daarmee waren we opgewarmd voor de hoofdact.

De hoofdact Ikon (foto) is een Australische groep die al meer dan twintig jaar actief is in het gothicwereldje. Het trio heeft pas een nieuwe CD uit, getiteld Love, Hate and Sorrow, waarmee ze momenteel door Europa touren. We kregen degelijke, pretentieloze gitaarsongs te horen. Het concertzaaltje is zo klein, dat de groep door het publiek moest wandelen om de deur naar de backstage te bereiken, wat voor enkele grappige momenten zorgde tegen het einde van het concert. Het traditionele applaus om de groep tot een bisronde te ‘verleiden’, was gericht naar de bewuste deur, waarachter de groep op adem stond te komen in een klein, leeg kamertje. Ze keerden natuurlijk wel degelijk terug voor enkele toegiften, waaronder een strakke versie van A Forest van The Cure. Een fijn optreden zonder meer, van een bescheiden groep zonder sterallures.

Ondanks de matige opkomst kunnen we terugblikken op een geslaagde, gezellige avond. En het concertseizoen is nu pas echt goed begonnen. Wordt vervolgd!

Nieuwe dinosauriërvondsten

Deze week zijn er weer enkele dinosauriërvondsten om van te smullen bekendgemaakt. Smul gerust even mee!

In het online tijdschrift PLoS ONE werd een nieuwe soort sauropode beschreven op basis van een vondst in Niger. De sauropoden vormden een belangrijke tak onder de dinosauriërs, bestaande uit plantenetende soorten waarvan sommige enorme afmetingen hadden. De nieuwe sauropode kreeg de soortnaam Spinophorosaurus nigerensis. Het behoort tot de vroegst bekende vertegenwoordigers van de sauropoden en is daarmee belangrijk voor het bestuderen van de evolutie van deze reuzen onder de dinosauriërs.

Hieronder zie je een schema van het skelet van Spinophorosaurus nigerensis. Het balkje geeft één meter aan. De in grijs gekleurde botten werden niet teruggevonden en zijn dus reconstructies.

Al minstens even interessant is de vondst die deze week in het tijdschrift Science werd bekendgemaakt. Het gaat om een theropode uit China. Theropoden waren een heel andere tak dinosauriërs en omvatten voornamelijk vleeseters zoals Tyrannosaurus rex. Maar deze theropode is veel ouder dan Tyrannosaurus, minstens zo’n 125 miljoen jaar oud, en tevens heel wat kleiner, iets minder dan drie meter lang. Maar interessant genoeg heeft het skelet van deze Raptorex kriegsteini, zoals hij gedoopt werd, een zeer gelijkaardige bouw als zijn latere verwant, die zowat honderd keer zwaarder was.

Maar het gaat wel degelijk om een andere soort. Theropoden van het formaat van Tyrannosaurus rex duiken pas tientallen miljoenen jaren later op in het fossielenbestand.

Raptorex toont dus aan dat de lichaamsbouw van de Tyrannosaurus-achtigen heel wat eerder is geëvolueerd, hoewel nog niet in de grote uitvoering die we kennen van recentere soorten zoals Tyrannosaurus rex.

De tekening geeft een idee van het verschil in grootte tussen Tyrannosaurus rex en Raptorex kriegsteini (illustratie: Todd Marshall). Vanwege hun verschillende ouderdom kunnen deze twee elkaar in realiteit natuurlijk nooit ontmoet hebben – evenmin als de Homo sapiens en de Spinophorosaurus nigerensis van de vorige tekening!

Bronnen:
Kristian Remes, Francisco Ortega, e.a. (2009). A new basal sauropod dinosaur from the Middle Jurassic of Niger and the early evolution of Sauropoda. PLoS ONE 4(9): e6924.
Paul C. Sereno, Lin Tan, e.a. (2009). Tyrannosaurid skeletal design first evolved at small body size. Science: online edition.

Star Industry en Lacrimosa in Gent

De laatste jaren waren de gothic- en aanverwante concerten in Gent fel in aantal teruggelopen – het ter ziele gaan van organisator Purple Moon was daar niet vreemd aan. Maar maandag konden de zwartjassen nog eens als vanouds naar de geliefde Vooruit, want daar stonden twee interessante groepen geprogrammeerd. Organisator The Black Cave vindt blijkbaar steeds beter zijn weg naar de Arteveldestad, en daar kunnen wij alleen maar blij om zijn!

De vaandeldrager van de Belgische gothic rock, Star Industry, was opener van de avond. Wij weten deze klassegroep al jaren te waarderen en zagen hen al vaak aan het werk, maar toch konden ze ons die avond nog verrassen met een cover, Kids van MGMT. Ze kregen helaas slechts een halfuurtje toebedeeld, veel te weinig naar onze zin maar de meeste toeschouwers waren duidelijk voor de afsluiter gekomen. Wie Star Industry eens wat uitgebreider aan het werk wil zien, kan op 7 november aanstaande terecht in jeugdhuis Kompas te Sint-Niklaas!

Hoofdact Lacrimosa werd intussen bijna twintig jaar geleden als soloproject in het leven geroepen door Tilo Wolff, om later vervoegd te worden door zijn huidige levensgezellin Anne Nurmi. Het aanvankelijk donkere darkwave/gothic-geluid evoleerde al snel naar een theatrale, wat kitscherige vorm van gothic-metal, hoewel er nog steeds plaats bleef voor wat ingetogener songs. Het optreden zelf was niet onaardig maar toch konden ze ons niet helemaal overtuigen. Wel onthouden we een aantal sterke uitschieters, zoals Stolzes Herz bijvoorbeeld. Na dik twee uur hielden Wolff en co het voor bekeken, na een set waarin zowat de hele muzikale geschiedenis van Lacrimosa de revue was gepasseerd.

Al bij al een erg gezellig avondje in onze thuisstad, dat waarschijnlijk nóg gezelliger zou geëindigd zijn als we de volgende ochtend niet om zes uur hadden moeten opstaan…